Wijnproeverij met wijnen van vulkanische bodems: gebieden, proefschema en vergelijken
Een thuisproeverij met wijnen van vulkanische bodems organiseer je met vier tot zes flessen uit gebieden als de Etna, Santorini en Soave, geschonken van licht wit naar rood, in proefglazen van ongeveer 75 ml. Het leukste deel: zet een vulkanische wijn naast dezelfde druif van een andere bodem, bijvoorbeeld een Soave van vulkanische grond naast een Soave van kalk. Verwacht vooral frisse zuren, spanning en soms een zilte indruk. Of je de vulkaan echt proeft, is onder wetenschappers omstreden. Hieronder lees je welke gebieden je kiest, een kant-en-klaar proefschema en hoe je eerlijk vergelijkt.
Dit artikel bevat affiliate links; meer daarover onderaan.
Wat doet een vulkanische bodem met wijn?
Vulkanische bodems bestaan uit verweerde lava, as, puimsteen en basalt. Ze zijn vaak poreus en voeren water snel af. Daardoor moeten wijnstokken diep wortelen om bij vocht te komen, wat vaak kleinere druiven met meer concentratie oplevert. Wijnen van vulkanische grond hebben vaak een lage pH en hoge zuren. Op Lanzarote vangt de zwarte vulkanische laag (picón) vocht uit de zeelucht op en geeft die langzaam af aan de wortels; daar wordt niet geïrrigeerd.
Nu het eerlijke deel. Het woord 'mineraliteit' valt bij vulkanische wijnen vaak, maar je proeft geen stenen. Geoloog en wijnmaker Alex Maltman legt uit dat gesteente niet oplost in wijn en dat minerale voedingsstoffen samen meestal minder dan 0,2 procent van een wijn uitmaken, en bovendien nauwelijks smaak hebben. Een paper voor Het Wijninstituut (Monique Orriëns, 2024) concludeert ook dat klimaat, teelt en de keuzes van de wijnmaker minstens zo zwaar wegen als de bodem. De bodem werkt dus vooral indirect: via water en stress voor de stok.
De klassieke vulkanische wijngebieden
De bekendste gebieden op een rij:
| Gebied | Belangrijkste druif | Stijl |
|---|---|---|
| Etna (Sicilië) | Nerello Mascalese (rood), Carricante (wit) | Licht, elegant rood met een aardse toon; daarnaast Etna Bianco |
| Santorini (Griekenland) | Assyrtiko | Droog wit met hoge zuren en een zilte indruk |
| Soave, oostelijk deel (Veneto) | Garganega | Wit met boomgaardfruit en frisse zuren, strakker dan Soave van kalk |
| Vesuvio (Campanië) | Piedirosso (rood); Verdeca en Caprettone (wit) | Lacryma Christi in rood en wit |
| Lanzarote (Canarische Eilanden) | Malvasía Volcánica, Listán Negro | Citrusachtig, zilt wit; daarnaast rood van Listán Negro |
| Tokaj, rond Mád (Hongarije) | Furmint, Hárslevelű | Droog of zoet; stevig en strak |
| Willamette Valley (Oregon) | Pinot Noir | Rood fruit, van vulkanische Jory-grond |
| Kaiserstuhl (Baden) | Spätburgunder, Grauburgunder | Vooral Pinot-wijnen uit Duitslands warmste wijnstreek |
| Auvergne (Frankrijk) | Gamay | Donkerder en kruidiger dan veel andere Gamay |
Weetjes voor tijdens de proeverij: op Santorini groeien de stokken in lage manden (kouloura) tegen de wind en staan ze op eigen wortels, omdat de druifluis er niet overleeft. Ook Lanzarote is vrij van druifluis; daar staat elke stok in een kuil in de as, achter een muurtje van stenen. Op de Etna moet een Etna Rosso voor minstens 80 procent uit Nerello Mascalese bestaan. En in Soave is Garganega verplicht voor minstens 70 procent. De Kaiserstuhl is een uitgedoofde vulkaan, al ligt er vaak een dikke laag löss overheen.
Het proefschema: zes flessen, licht naar vol
Proef van licht en fris naar donker en vol. Dit schema bevat twee vergelijkingsparen:
- Soave Classico uit het oosten, rond Monteforte d'Alpone (vulkanisch).
- Soave Classico uit het westen, rond het stadje Soave (kalk). Proef 1 en 2 naast elkaar.
- Santorini Assyrtiko: de zuurste en zilste wijn van de avond.
- Etna Rosso: licht rood, een mooie brug van wit naar rood.
- Pinot Noir uit de Willamette Valley, bij voorkeur uit de Dundee Hills of Eola-Amity Hills (Jory-grond).
- Pinot Noir uit Bourgogne (kalkhoudende klei). Proef 5 en 6 naast elkaar.
Onze wijntip
Assyrtiko van Santorini
Strak, zilt en zuur: de witte ster van je proeverij. 8Wines voert ook Assyrtiko van buiten Santorini, dus kijk bij elke fles naar de herkomst.
Bekijk bij 8Wines →Affiliate-link: koop je via deze link, dan steun je Vino Gusto — jij betaalt niets extra.
Onze wijntip
Nerello Mascalese voor je Etna Rosso
Licht, elegant rood van de flanken van de Etna. Kies een fles met Etna op het etiket.
Bekijk bij 8Wines →Affiliate-link: koop je via deze link, dan steun je Vino Gusto — jij betaalt niets extra.
Een fles levert ongeveer tien proefglazen van 75 ml. Met zes tot acht gasten heb je dus genoeg aan één fles per wijn. Neem per persoon minstens twee glazen, zodat je de paren echt naast elkaar kunt zetten; tulpvormige glazen werken het best. Wat je verder klaarzet, lees je in wat je nodig hebt voor een geslaagde wijnproeverij. Neem tien tot vijftien minuten per wijn.
Schenk de witte wijnen koel, rond 7 tot 12 graden, en de lichte rode wijnen fris, rond 12 tot 15 graden. Een volle rode wijn mag iets warmer. Zet water op tafel en een spuugbakje: zo blijft je smaak scherp en drink je met mate.
Hapjes die de wijn niet overstemmen
Houd het neutraal: ongezouten crackers of stokbrood om je mond te neutraliseren, en wat kaas of vleeswaren. Vermijd pittig, zuur (azijn) en zoet tijdens het proeven, want dat vertekent de wijn.
Wat kun je verwachten te proeven?
Let vooral op zuren, structuur en afdronk. Bij Assyrtiko en de witte wijn van Lanzarote springt de frisheid eruit, met citrus en een zilte, soms vuursteenachtige indruk. Etna Rosso is licht en elegant, met een aardse toon. Bij Tokaj uit Mád beschrijven kenners de wijn als steviger gestructureerd dan Tokaj van de lössgrond rond Tarcal, die lichter en zachter is.
Gebruik voor elke wijn dezelfde volgorde: kijken, ruiken, proeven. Hoe je dat stap voor stap doet, staat in drie stappen om beter wijn te leren proeven. Noteer je indrukken op het gratis Vino Gusto-proefformulier.
Zelf vergelijken: dezelfde druif, een andere bodem
Neem dezelfde druif van een vulkanische en een niet-vulkanische bodem. Soave is daarvoor ideaal: het westelijke deel van de Classico-zone ligt op kalk en geeft vollere, fruitigere wijnen, het oostelijke deel ligt op verweerd vulkanisch gesteente en geeft strakkere wijnen. In Oregon zou Pinot Noir van vulkanische grond volgens wijnsite VinePair meer rood fruit tonen en die van zeesediment donkerder fruit. Ook in Tokaj (vulkanisch Mád tegenover löss in Tarcal) en de Kaiserstuhl (wijnen 'vom Löss' tegenover hogere, vulkanische percelen) vind je zulke paren.
Maak de vergelijking zo eerlijk mogelijk:
- Kies hetzelfde oogstjaar en een vergelijkbare prijs.
- Proef blind: doe de flessen in een zak of laat iemand anders schenken.
- Schenk beide wijnen op dezelfde temperatuur, in dezelfde glazen.
- Bedenk dat ook klimaat en wijnmaker verschillen. Een verschil dat je proeft, komt dus niet per se door de bodem.
Onze wijntip
Pinot Noir voor het vergelijkingspaar
8Wines heeft geen aparte categorie voor vulkanische wijnen. Filter in de Pinot Noir-categorie op regio: Oregon voor de Jory-kant, Bourgogne voor kalk.
Bekijk bij 8Wines →Affiliate-link: koop je via deze link, dan steun je Vino Gusto — jij betaalt niets extra.
Waar vind je vulkanische wijnen?
Soave, Etna Rosso en Santorini Assyrtiko zie je het vaakst bij de wijnspeciaalzaak. Staat er bij Soave 'Classico' op het etiket, dan komen de druiven van de heuvels rond Soave en Monteforte d'Alpone, het oudste deel van het gebied. Vraag gerust of de wijngaard op vulkanische grond of op kalk ligt; veel producenten vermelden de bodem op hun site. Monteforte d'Alpone is een goede vuistregel voor vulkanisch, maar ook rond Soave zelf liggen vulkanische percelen. Wijn van Lanzarote, de Auvergne en de Kaiserstuhl is zeldzamer.
Dit artikel bevat affiliate links. Koop je via zo'n link, dan ontvangt Vino Gusto mogelijk een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.